Blogger Widgets


जयतु जयतु हिन्दुराष्ट्रम् ।

श्री दत्तगुरूंनी केलेल्या २४ गुणगुरुंचा भावार्थ !

     श्रीमद् भागवताच्या अकराव्या स्कंधात यदु आणि अवधूत यांचा संवाद आहे. आपण कोणते गुरु केले आणि त्यांपासून काय बोध घेतला’, हे यात अवधूत सांगतो. अवधूत म्हणतो, ‘‘जगातील प्रत्येक गोष्टच गुरु आहे; कारण प्रत्येक गोष्टीपासून काही ना काही शिकता येते. वाईट गोष्टींपासून कोणते दुर्गुण सोडायचे आणि चांगल्या गोष्टींपासून कोणते सद्गुण घ्यायचे, हे शिकायला मिळते. 
     वानगीदाखल पुढे दिलेल्या २४ गुरूंपासून थोडे थोडे ज्ञान घेऊन मी त्याचा समुद्र बनवला आणि त्यात स्वतः स्नान करून सर्व पापांचे क्षालन केले.’’ 

१. पृथ्वी : पृथ्वीप्रमाणे सहनशील आणि द्वंद्वसहिष्णू असावे. मूल आईच्या मांडीवर असते, तिला लाथा मारते, अंगावर मल-मूत्र टाकते, तरी ती न चिडता, न रागावता दूध पाजते. लोक भूमीवर मल-मूत्र टाकतात, तिला नांगरतात, जाळतात, तरी लोकांनी पेरलेल्या दाण्यांच्या कितीतरी पट दाणे ती त्यांना देते. माणसानेही परपीडा सहन करावी. कोणी अपमान केला, अपशब्द बोलले किंवा लुबाडले, तरी न रागावता ते सर्व सहन करून, त्यास क्षमा करून साहाय्यच करावे. 


२. वायू : वारा सुगंधी फुलावरून वहातांना सुगंधाने आसक्त होऊन तेथेच थांबत नाही, त्याचप्रमाणे द्रव्यासारख्या वस्तूवर मोहित होऊन आपण आपले व्यवहार थांबवू नयेत. 

३. आकाश : आत्मा हा आकाशाप्रमाणे सर्व चराचर वस्तूंना व्यापून राहिला आहे, तरी निर्विकार, एक, सर्वांशी समत्व राखणारा, निःसंग, अभेद, निर्मळ, निर्वैर, अलिप्त आणि अचल आहे. 

४. पाणी : मनुष्याने पाण्याप्रमाणे सर्वांसमवेत स्नेहभावाने वागावे. कोणाचाही पक्षपात करू नये. 

५. अग्नि : मनुष्याने अग्नीप्रमाणे तप करून प्रकाशित व्हावे. जे मिळेल ते भक्षण करून आपले गुण कार्यकारणप्रसंगीच योग्य ठिकाणी वापरावे. 

६. चंद्र : अमावास्येची सूक्ष्म कला आणि पंधरवड्याच्या पंधरा कला मिळून चंद्राच्या सोळा कला मोजण्यात येतात. ज्याप्रमाणे चंद्राच्या कलेत उणे-अधिकपणा असून त्याचा विकार चंद्रास बाधक होत नाही, तद्वत् आत्म्यास देहासंबंधीचे विकार बाधक होत नाहीत. (आपला आत्मा वाढत नाही आणि मरतही नाही, तर वाढतो किंवा मरतो, तो आपला देह.)‘चंद्र आपल्या शीतल किरणांनी सर्वांनाच आनंदी करतो, त्याचप्रमाणे आपण आपल्या मधुर वाणीने लोकांना आनंदीत करावे.’ 

७. सूर्य : सूर्य भविष्यकालाचा विचार करून जलाचा संचय करतो आणि योग्य काळी परोपकारार्थ त्याचा भूमीवर वर्षाव करतो. त्याप्रमाणे मनुष्याने उपयुक्त वस्तूंचा संचय करून, देश, काल, वर्तमानस्थिती लक्षात आणून निष्पक्षपातीपणाने सर्वांना लाभ द्यावा. 

८. कपोत : जसा बहिरीससाणा कपोताला (कबुतराला) परिवारासह भक्षण करतो, तसे जो मनुष्य स्त्री-पुत्रादिकांचे ठायी आसक्त राहून संसार सुखमय मानून वागतो, त्याला काळ भक्षण करतो. यास्तव मुमुक्षूने या सर्वांपासून मनाने अलिप्त असावे. 

९. अजगर : अजगर प्रारब्धावर विश्‍वास ठेवून एका ठिकाणी पडून रहातो. ज्या वेळी जे मिळेल ते भक्षण करून संतोष पावतो, तद्वत् मुमुक्षूंनी प्रारब्धावर विश्‍वास ठेवून जे मिळेल, ते भक्षण करून, प्रसंगी काही मिळाले नाही, तरी स्वस्वरूपी लय लावून बसावे. 

१०. समुद्र : जसा समुद्र वर्षाकालात अनेक नद्यांनी अपरिमित जल आणल्यास सुखी होत नाही किंवा न आणल्यास दुःखी होत नाही, त्याप्रमाणे प्रत्येक मनुष्याने सुखोपभोगांचा लाभ झाल्याने सुखी होऊ नये किंवा दुःखपरंपरा कोसळल्याने दुःखी होऊ नयेे. 

११. पतंग : पेटवलेल्या दिव्याचे मोहक तेज पाहून पतंग मोहित होतो. त्यावर झडप घालून जळून मरतो. त्याचप्रमाणे स्त्रीविलासासाठी मोहित होणारा मनुष्य पतंगाप्रमाणे स्वत:चा नाश करून घेतो. 

१२. मधमाशी : मधमाशी उंच वृक्षावर पोळे बनवून त्यात मध साठवते. शेवटी मध जमा करणारे मधुहा अचानक येऊन पोळ्यासह मध घेऊन जातात. त्याप्रमाणे जो कृपण द्रव्यार्जन करून त्याचा संग्रह करतो, तो ते द्रव्य अग्नी, चोर किंवा राजा यांनी एकाएकी हरण करून नेल्यामुळे शेवटी दुःख पावतो. 

१३. गजेंद्र (हत्ती) : हत्तीला वश करण्यासाठी माणसे भूमीत खड्डा खणून त्यावर काष्ठाची हत्तीण उभी करतात. तिला पाहून हत्ती विषयसुखलालसेने शीघ्र गतीने येतो आणि खड्ड्यात पडतो. त्याप्रमाणे जो पुरुष स्त्रीसुखास भुलतो, तो त्वरित बंधनात येतो. 

१४. भ्रमर : सूर्यविकासी कमळे सूर्य मावळताच मिटतात. भ्रमर त्यावर आरूढ असला, तर कमळाच्या पोटात बंधन पावतो. ‘विषयासक्तीने बंधन प्राप्त होते’, हे जाणून विषयांत आसक्ती बाळगू नये. 

१५. मृग : पवनाप्रमाणे गती असणारा कस्तुरीमृग मधुर गायनाला लुब्ध होऊन प्राण परस्वाधीन करतो. हे लक्षात ठेवून मोहात अडकू नये. 

१६. मत्स्य : मांस पाहून भुलल्यामुळे मत्स्य गळ गिळतात तो तोंडात अडकल्यामुळे प्राणास मुकतात. त्याप्रमाणे मनुष्य जिव्हेच्या स्वादात बद्ध झाल्याने जन्म-मरणरूपी भोवर्‍यात गोते खात रहातो.

१७. पिंगला वेश्या : एकदा कोणीही न आल्याने पिंगला वेश्येला अचानक वैराग्य आले. जोपर्यंत मनुष्याच्या अंगी आशा प्रबल असते, तोपर्यंत त्याला सुखनिद्रा लागत नाही. ज्या पुरुषाने आशेचा त्याग केला, त्याला या संसारात एकही दुःख बाधत नाही.

१८. टिटवी : एकदा चोचीत मासा धरून चाललेल्या टिटवीच्या मागे कावळे आणि घारी लागल्या. शेवटी टिटवीने मासा टाकून दिला. तोच एका घारीने मासा पकडला. त्यानंतर कावळे आणि घारी घारीचा मागे लागले. त्यामुळे ती टिटवी निश्‍चिंत होऊन एका झाडाच्या फांदीवर जाऊन शांतपणे बसली. या संसारात उपाधी झुगारून देण्यातच शांती आहे, नाहीतर घोर विपत्ती.

१९. बालक : मानापमानाचा विचार न करता जगतास प्रारब्धाधीन समजून सर्व चिंतेचा परिहार करून बालकाप्रमाणे राहून आनंद भोगावा.

२०. कंकण : २ कंकणे (बांगड्या) एकावर एक आपटल्यास आवाज होतो. त्याप्रमाणे पुष्कळ माणसे एकत्र असतील तेथे कलह होतो. यासाठी ध्यानयोगादी करणार्‍याने निर्जन प्रदेश शोधून तेथे एकटे रहावे.

२१. शरकर्ता (कारागीर) : कारागीर स्वत:च्या कामात गर्क असल्यामुळे त्याचे बाजूने जाणार्‍या राजाच्या स्वारीकडे लक्ष गेले नाही. त्याप्रमाणे मुमुक्षूने इंद्रिये ईश्‍वराच्या ठिकाणी लीन करून ध्यान धरावे.

२२. सर्प : दोन सर्प एकत्र रहात नाहीत, समागमे फिरत नाहीत. दोन बुद्धीमंतांनीही एकत्र फिरू नये, भांडण-तंटा करू नये, विचाराने वागावे.

२३. कोळी (कांतीण) : कोळी तंतू काढून घर करू शकतो, त्याप्रमाणे ईश्‍वर चराचर जग उत्पन्न करून त्याचा लय करून पुन्हा निर्माण करतो. असे असल्याने जगातील घटनांना महत्त्व देऊ नये.

२४. पेशकार (कुंभारीणमाशी) : कुंभारीणमाशी किड्याला फुंंकर मारत रहाते. त्यामुळे त्या किड्याला माशीचे ध्यान लागून रहाते आणि तो शेवटी कुंभारीणमाशी बनतो. त्याप्रमाणे मुमुक्षूने गुरूपदिष्ट मार्गाने ईश्‍वराचे ध्यान धरावे, म्हणजे तो ईश्‍वरस्वरूप होतो. 
(संदर्भ : सनातनचा ग्रंथ ‘दत्त’)
धर्माभिमानी हिंदूंनो, अध्यात्मातील प्रत्येक 'का' अन् 'कसे' यांची शास्त्रशुध्द उत्तरे www.sanatan.org वर वाचा आणि 'अध्यात्म' अनुभवा !
धर्माभिमानी हिंदूंनो, धर्माची सद्यस्थिती जाणून घेण्यासाठी इंग्रजी आणि हिंदी संकेतस्थळाला भेट द्या ! English : http://hindujagruti.org हिंदी : http://hindujagruti.org/hn